Akran zorbalığına karşı üç bakanlıktan çok boyutlu mücadele

Türkiye’de çocukların sosyal ve duygusal gelişimini etkileyen en önemli sorunlardan biri olan akran zorbalığı, dijitalleşmenin de etkisiyle fiziksel, sözlü ve sosyal zorbalığın yanı sıra siber zorbalık biçiminde artarak devam ediyor.

2022 verilerine göre çocukların yüzde 13,8’i ayda en az bir kez akran zorbalığına maruz kalıyor. Bu durum, güvenli okul ortamları oluşturulması ve aile–çocuk iletişiminin güçlendirilmesinin önemini artırıyor. Bu kapsamda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı ve UNICEF, zorbalığı önlemeye yönelik geniş kapsamlı eğitim, danışmanlık ve bilinçlendirme çalışmaları yürütüyor. Akran Zorbalığı Nedir? Akran zorbalığı; bir veya birden fazla öğrencinin, güç dengesizliğini kullanarak başka bir öğrenciye tekrarlayan ve kasıtlı zarar verme davranışı olarak tanımlanıyor. En yaygın zorbalık türleri: Fiziksel zorbalık: İtme, vurma, çelme takma. Sözlü zorbalık: Hakaret, tehdit, alay etme. Sosyal zorbalık: Dışlama, dedikodu, küçük düşürme. Siber zorbalık: Sosyal medya yoluyla hakaret, tehdit, izinsiz fotoğraf paylaşımı. Zorbalığa maruz kalan çocuklarda okul başarısında düşüş, kaygı, depresyon, özgüven kaybı ve uyku sorunları görülebiliyor. Zorbalığın Belirtileri Aileler ve öğretmenler şu belirtilere dikkat etmeli: Okula gitmek istememe, bahane üretme Kaygı, mutsuzluk, içe kapanma Açıklanamayan morluklar veya zarar görmüş eşyalar Harçlık kaybı Uyku bozuklukları Arkadaş çevresinden uzaklaşma Zorbalık Nasıl Önlenir? Uzmanlara göre zorbalığı önlemede en etkili yöntemler: Çocuklarla açık iletişim kurmak Zorbalık türlerini öğretmek Hobiler ve sosyal aktivitelerle desteklemek Öğretmen–aile iş birliğini güçlendirmek Zorbalığa maruz kalan çocuğu suçlamamak Zorbalık yapan çocukla sakin şekilde konuşarak davranışın sonuçlarını anlatmak Türkiye’de Akran Zorbalığı Görünümü (2022) TÜİK’in 0–17 yaş grubunda yaptığı araştırma sonuçları: Çocukların %13,8’i ayda en az bir kez zorbalığa uğruyor. Kız çocuklarında oran %14,2, erkeklerde %13,4. Bu veriler sorunun ülke genelinde yaygın olduğunu ortaya koyuyor. Bakanlıkların Uygulamaları Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı 2025 yılında 139 akran eğitimi, 9.504 çocuğa ulaştı. “İlk Öğretmenim Ailem” uygulaması 1 milyon kişi tarafından kullanıldı. UNICEF ile Akran Zorbalığı Odaklı Psikososyal Destek Programı yürütülüyor. Sağlık Bakanlığı 2025’te zorbalık nedeniyle başvuran çocuk sayısı 5.323. Danışmanlık hizmeti 14.326 kez verildi. 107 binden fazla kişiye eğitim düzenlendi. EASE Programı ile çocukların duygusal becerileri güçlendiriliyor. Millî Eğitim Bakanlığı Okullarda 44 bin rehber öğretmen aracılığıyla rehberlik çalışmaları yürütülüyor. 2020–2025 arasında milyonlarca öğrenci, öğretmen ve veliye akran zorbalığı eğitimi verildi. Farkındalık için broşür, afiş, kitapçık ve hikâye kitapları hazırlandı. “Sosyal Duygusal Becerilerin Geliştirilmesi Programı” kapsamında 2024–2025’te 5,2 milyon öğrenciye ulaşıldı. 2024’te yayınlanan “Okullarda Şiddetin Önlenmesi Genelgesi” kapsamında önleyici çalışmalar artırıldı.