Egeli akademisyenden uzay bilimlerinde ezber bozacak araştırma

Dünyanın saygın astronomi dergilerinden Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (MNRAS) dergisinde yayımlanan çalışma, genç Güneş’in yaklaşık 5 ila 10 Dünya kütlesinde kayalık bir gezegeni yutmuş olabileceğini ve bu olayın izlerinin bugün Güneş’in derinliklerinde aranabileceğini ortaya koyuyor.

Prof. Dr. Mutlu Yıldız, Güneş’in iç yapısına ilişkin bazı bilimsel sorulara dikkat çekerek, “Özellikle Güneş’in konvektif bölgesinin altındaki ses hızı yapısı ve yüzeyindeki belirgin lityum eksikliği, bilim insanları için büyük bir soru işaretiydi. Araştırmam, Dünya’dan birkaç kat daha büyük bir gezegenin genç Güneş’e düşmüş ve onun iç yapısında kalıcı bir kimyasal iz bırakmış olabileceğini gösteriyor. Güneş’in evrimini modelleyerek elde ettiğim sonuçları, iç yapısına ilişkin çok hassas gözlemlerle karşılaştırdığımda, gezegen yutulması senaryosunun standart Güneş modelleri ile gözlemler arasındaki bilinen uyuşmazlıkların önemli bir bölümünü açıklayabildiğini buldum” dedi.

Türk kültüründen gelen isim: “Dev Dilek”

Prof. Dr. Yıldız, en başarılı sonuçları veren ve yaklaşık 5,6 Dünya kütlesindeki bir gezegene işaret eden modele Türk kültüründen esinlenerek bir isim verdi.

Varsayımsal gezegenin isimlendirilmesine ilişkin konuşan Yıldız, “Bu varsayımsal gezegene ‘Dev Dilek’ adını verdim. ‘Dev’, gezegenin süper Dünya boyutlarına; ‘Dilek’ ise Merkür’ün eski Türk kültüründeki Tilek/Dilek adıyla ilişkisine gönderme yapıyor. Gezegenin kendisi artık var olmasa bile modeller, onun izlerinin Güneş’in içinde milyarlarca yıl boyunca korunmuş olabileceğini gösteriyor” diye konuştu.

Güneş’in derinliklerinde kozmik parmak izleri

Araştırmanın yalnızca tek bir anomaliyi değil, Güneş’in ses hızı profilinden helyum bolluğuna kadar birçok farklı ölçümü aynı anda açıklayabildiğini belirten Prof. Dr. Yıldız, şunları söyledi:

“DD1020 adı verilen model, Güneş’in iç yapısındaki fiziksel ve kimyasal koşulların gezegen kökenli ağır elementlerle nasıl değiştiğini gözler önüne seriyor. Gezegen yutulmasının Güneş’in iç yapısını etkileyebileceğini düşünüyordum ancak hesapların böylesine belirli bir süper Dünya kütlesi aralığında birleşmesini beklemiyordum. Bu, çalışmanın en ilginç sonuçlarından biri oldu.”

Prof. Dr. Yıldız, gezegenin Güneş’in iç bölgelerine ulaşma sürecine ilişkin hesaplamalara da değinerek, “Basınç altında gezegen yapısı, Roche kararlılığı, aerodinamik sürüklenme ve ablasyon hesapları; kompakt, kayalık bir süper Dünya’nın Güneş’in konvektif zarfından geçerken çok az kütle kaybedebileceğini ve konvektif bölgenin tabanına büyük ölçüde bütünlüğünü koruyarak ulaşabileceğini gösteriyor. Modelde, gezegen kökenli ağır element bakımından zengin madde konvektif bölgenin altında yoğunlaşıyor. Bu yerel zenginleşme, opasiteyi ve iç tabakalaşmayı değiştiriyor. Üstelik bu etki, standart Güneş modellerinin helyosismik gözlemlerle en belirgin uyuşmazlıklardan birini gösterdiği bölgede ortaya çıkıyor” ifadelerini kullandı.

Gelecek gözlemler için güçlü bir senaryo

Çalışmanın henüz kesin bir kanıt anlamına gelmediğini vurgulayan Prof. Dr. Mutlu Yıldız, araştırmanın gelecekte yapılacak gözlemler açısından önemli bir senaryo sunduğunu belirtti.

Yıldız, “Güneş’in bir gezegeni yuttuğunu bugün kesin olarak kanıtladığımızı söylemek doğru olmaz. Ancak modellerin öngördüğü yapısal ve kimyasal izler helyosismik veya başka bağımsız gözlemlerle doğrulanabilirse, milyarlarca yıl önce gerçekleşmiş böyle bir olay için çok güçlü kanıt elde edilebilir. Şimdi sıradaki temel soru, bu parmak izlerini bağımsız olarak tespit edip edemeyeceğimizdir” dedi.

Kaynak: Bülten.