BİR ZAMANLAR TÜRKİYE - 12

Meğerse neler değişmiş ülkemizde,  neleri unutmuşuz zamanla... GAZOZ KAPAKLARI: Çocukların en sevdiği oyuncaklardan birisi de yuvarlak metal, kenarları tırtıllı gazoz kapaklarıydı. O yıllarda özellikle bakkallar ve çay bahçelerinin önü, çocuklar için ganimet denecek ölçüde çok, atık gazoz kapağının olduğu noktalardı. Toplanan gazoz kapakları torbalara doldurulur, sonra da üretilen çeşitli oyunlarla değiş-tokuş edilirdi. Çocuklar tarafından yutma-yutulma olarak adlandırılan bu değiş-tokuşlar, o yaştakiler için son derece aktif bir gazoz kapak borsasının doğmasına neden olmuştu. Her markanın değişik bir değeri olurdu (Ankara ve Olimpos gazozu; birlik, Uludağ ve Yedigün; ikilik, Meysu ve Elvan; beşlik, Schweppes; onluk gibi). Az bulunan kapağın değeri de yüksek olurdu. Hatta çocuklar birbirleriyle bunları para bozar gibi bozar ya da bütünlerlerdi. En düzgün gazoz kapağının iç kısmı, kapı camlarından aşırılan cam macunuyla doldurularak ağırlaştırılırdı. Oyun sırasında çocuklar bu macunlu kapakları kullanarak üstünlük sağlamaya çalışırlardı. Artık, bırakın gazoz kapağı oyunlarını, -pet ve teneke kutuların yaygınlaşmasıyla- gazoz şişesi ve dolayısıyla gazoz kapağına bile çok çok az rastlanır oldu. AĞLAYAN ÇOCUK POSTERİ: Ressamı belirsiz, 4-5 yaşlarında, mavi gözlü, gözlerinden yaşlar süzülen, kumral, kocakafalı, toramanca, boynuna kırmızı bir kaşkol bağlamış ve palto giymiş bir erkek çocuğu resmi vardı. Bu renkli resim, 70’lerin hitlerindendi. Hemen hemen tüm kamyon ve kamyonetlerin arka (ya da varsa yan arka) camlarında, cümle kahvelerin en görünen yerinde bu çocuğun poster halinde basılmış resmi asılı olurdu. Görenlerde acıma duygusu uyandıran bu içli portreyi, uzun yol şoförlerinin evlâtlarına olan hasretlerini bir nebze olsun dindirmek amacıyla astıkları düşünülmekle beraber dükkânlara, kahve ve lokallere, hatta bazı evlere dahi neden çerçeveletilerek asıldığı konusu hâlâ bir muammadır KARPİT: 80’li yıllarda çocuklar arasında çok revaçta olan, ince şeritler halinde kesilmiş karpitler, yine ince plastik borular içinde okul önlerinde satılırdı. Karpit şeridinden koparılan bir parça kâğıdın içine konulur ve üzerine tükürülürdü. Suyla (tükürükle) temas eden karpit alev alır ve içinde bulunduğu kâğıdı da tutuştururdu. Karpitin özelliğini bilmeyen diğer çocuklar üzerinde hayranlık uyandıran bu tükürerek kâğıt yakma gösterisi, bir süre sonra bütün herkes tarafından öğrenilince modası kısa sürerek gözden düştü ve satışı sona erdi. GIRGIR SÜPÜRGELER: 70’lerde ve 80’lerde, evlerin en önemli temizlik eşyalarındandılar. Altında, iki ya da üç sıra toz toplayıcı silindiri olan, plastik ya da metal bir toz haznesi ile bu hazneye bağlı bir koldan ibaret, son derece basit, mekanik bir araçtı. Yerdeki süprüntüyü kolaylıkla tutarak haznesinde toplayan ve ileri-geri götürülürken çıkardığı sesten dolayı bu ismi alan süpürgenin üzerinde bir de iki kademeli plastik bir ayar düğmesi vardı ki, süpürülecek sathın kalınlığına göre ayar yükseltilir ya da düşürülürdü (gerçi sonuç pek de değişmezdi). Elektrikli süpürgeler yaygınlaşınca, gırgırlar unutuldu